Dzięki za poprawkę i przepraszam za zamieszanie.

Polecam w miejsce bzdurnych dywagacji

Co do 1: heurystyka, jak mi się zdaje, polega właśnie na tym, że pewne treści są przyjmowane w sposób kompletnie poza jakimkolwiek paradygmatem. Na podstawie często słyszanych sformułowań, przysłów, wpajanych “prawd życiowych”, intuicji, obserwacji itd. Oczywiście, nie ma żadnego powodu, by przyswojone w ten sposób treści były z założenia fałszywe. Ale nie ma też żadnego powodu, żeby były z założenia prawdziwe. Goebbelsowskie “kłammstwo powtórzone 1000 razy, staje się prawdą” odnosi się właśnie do mechanizmu stereotypu. Nie jest specjalnie trudne, żeby zbudować prawdziwe (pod względem logicznym) zdanie, które niesie za sobą skrajnie niesprawiedliwe implikacje. Gdybyś np. w dyskusji o rasizmie powiedział: “ale udowodniono, że na terenie Afryki 94% przestępstw z użyciem przemocy popełniają czarni” To zapewne niewiele rozminąłbyś się z prawdą. Ale znaczenie tego zdania wypowiedzianego w tym kontekście nie miałoby nic wspólnego z rzeczywistością. To zdanie nie niosłoby żadnej istotnej informacji na temat rzeczywistej skłonności czarnych do popełniania brutalnych przestępstw, nie miałoby żadnego przeniesienia na inne tereny, ale Twoja intencja byłaby zrozumiała. I byłaby to nieuprawniona insynuacja, mimo, że zdanie, które wypowiedziałeś, miałoby oparcie w faktach.
Secundo - czyli ten samokreujący stereotyp. Kiedy Włoch w USA, Cygan w Polsce, Polak w Niemczech, Irlandczyk w Anglii, Bask w Hiszpanii, Arab gdziekolwiek na zachód od Kaukazu jest po raz kolejny automatycznie włączany na listę podejrzanych i traktowany jako przestępca - ot tak na wszelki wypadek - to w końcu myśli sobie “kurwa, byłem uczciwy i traktują mnie jak szmatę, niech chociaż coś z tego mam, choćby odrobinę satysfakcji”.

1. Ludzie najczęściej nie wnikają w powody stereotypu-uogólnienia. Obserwują rzeczywistość i dostrzegają prawidłowości - i tyle. Przy okazji: jeżeli widzą również kontrprzykłady, stereotyp nie powstanie, albo powstanie znacznie słabszy (w Niemczech ze zdaniem “Polacy kradną” zgodzi się więcej osób, niż w Polsce). Walka z tym to trochę jakby walka z wiatrakami: nie możesz ludziom przeprogramować zasady działania umysłu. Co najwyżej możesz im pokazywać kontrprzykłady, jeśli takowe istnieją.

2. Pewne badania, opisywane u Pinkera w “Tabula rasa” pokazują cos jeszcze bardziej szokującego: otóż na ogół nasze oczekiwania wynikające ze stereotypów są trafne. Kiedy idziesz po zaułkach dużego miasta i przyspieszasz widząc łysego, zwalistego człowieka w skórze, możesz mieć rację. Dziewczyny, które dawały się przekonać Molowi, że powinny z nim mieć seks bez prezerwatywy (bo inaczej będą rasistkami) też pewnie teraz plują sobie w brodę, ze nie zawierzyły stereotypowi.

3. To, że stereotyp może być trafny, jeśli chodzi o zbiorowość, nie powinno wpływać na naszą ocenę jednostki, jeśli mamy informacje, które pokazują, że niekoniecznie dzieli ona stereotypowe cechy z grupą, do której należy. Przykład: adopcja. Pary powinny być oceniane przez pryzmat informacji o ich relacji, dochodach, etc., a nie przez pryzmat bycia homo czy hetero.

4. Istnieją stereotypy, które nie mają nic wspólnego z ugólnieniami ani z jakąkolwiek prawdą (przykład: “Żydzi piją krew”, “Geje to pedofile”). To na ich zwalczaniu powinniśmy się koncentrować, bo ta sprawa - w przeciwieństwie do pierwszej - jest do wygrania.

Jeszcze brutalniej - “większość ludzi, którzy pozwolili się wziąć do obozów zagłady w latach 1939-1945 to Żydzi”. Czyż z tego zdania nie wynika, że ci przewrotni Żydzi perfidnie robili sobie martyrologiczny PR? A czy zdanie to oddaje istotę tego ludobójstwa?

Cyganie…. Owszem. Polacy w Polsce też kradną. Podobnie Niemcy w Niemczech też kradną. Istota stereotypizacji polega na tym, że takie niewinne pod względem logicznym zdanie zawiera implicite wielki kwantyfikator. Innymi słowy, każdy, kto należy do naznaczonej grupy, jest z założenia inkryminowany. Zajebista postawa, wiele dobrego zrobiła mafiom wszelkiego typu. Podobnie jak pani Oriana Fallaci przekonała wielu młodych, wykształconych Arabów, że nigdy nie dostąpią zaszczytu jakiejkolwiek równości z jakimkolwiek Europejczykiem. No to co się dziwić, że w każdym geju widzi się gwałciciela dzieci?

Zresztą, co złego jest w tym, że idea jest szczytna? Mamy stworzyc dwa indeksy? Stereotypów jakoś uzasadnionych i tych nieuzasadnionych? Pierwszy pielęgnować, a drugi wypalać białym żelazem (z zastrzeżeniem, że w pierwszym i w drugim przypadku mogły zajść pewne pomyłki, nieuniknione przy stereotypizacji)?